Σιρόπι και ζαχαροζύμαρο για μέλισσες: αναλογίες και πότε δίνεις το καθένα

Κατά τις σημειώσεις του καθηγητή Χαριζάνη (ΓΠΑ), οι αναλογίες είναι κατά βάρος (ζάχαρη : νερό):

• 2:1 το φθινόπωρο — 2 κιλά ζάχαρη σε 1 κιλό νερό. Πηχτό, για αποθέματα.
• 1:1 την άνοιξη — 1 κιλό ζάχαρη σε 1 κιλό νερό.
• Διεγερτικό: αραιό, σε μικρές, συχνές δόσεις. Οι πηγές διαφωνούν στην αναλογία — το ΓΠΑ το δίνει 1:2, ο Θρασυβούλου (ΑΠΘ) 1:1. Το ζητούμενο είναι η μικρή, καθημερινή ποσότητα.

• Ζεστό νερό και ανακάτεμα ώσπου να διαλυθεί η ζάχαρη και το σιρόπι γίνει διαυγές. Όχι βράσιμο στη φωτιά: καραμελώνει, και το καραμελωμένο σκοτώνει μέλισσες.
• Ο λόγος είναι το HMF, που φτιάχνεται όταν ζεσταίνεται η ζάχαρη. Το Εργαστήριο Μελισσοκομίας του ΑΠΘ μέτρησε σε μελισσοτροφές του εμπορίου από 8 ως 354 mg/kg και προτείνει να μένουν κάτω από 20. Κανόνας: όσο πιο σκούρο, τόσο χειρότερο.
• Μόνο λευκή ζάχαρη (κρυσταλλική ή άχνη — από τεύτλα ή ζαχαροκάλαμο, το ίδιο κάνει). Όχι καστανή ή ακατέργαστη, όχι μελάσες και γλυκαντικά άγνωστης προέλευσης: φέρνουν δυσεντερία.
• Φτιάχνεις όσο θα φαγωθεί σε λίγες μέρες και το κρατάς σε δροσερό μέρος. Σιρόπι που ξίνισε, μούχλιασε ή σκούρυνε πετιέται.

• Αργά το απόγευμα, σε όλα τα μελίσσια μαζί, αφού σταματήσουν να πετούν.
• Στενή είσοδος, τίποτα χυμένο έξω, ποτέ τάισμα «ανοιχτά» στο μελισσοκομείο — φέρνει λεηλασία, ειδικά τέλη καλοκαιριού και φθινόπωρο.
• Τροφοδότης οροφής για τις μεγάλες ποσότητες του φθινοπώρου· τροφοδότης-πλαίσιο για παραφυάδες (με άχυρο ή πλωτήρα μέσα, να μην πνίγονται)· ο τροφοδότης εισόδου φέρνει λεηλασία — καλύτερα όχι.
• Το σιρόπι θέλει ζέστη για να το επεξεργαστούν. Με το κρύο, μόνο στερεή τροφή: το σιρόπι τον χειμώνα ανεβάζει την υγρασία στην κυψέλη.

Άχνη ζάχαρη ζυμωμένη με μέλι ώσπου να γίνει σφιχτό ζυμάρι που δεν κολλάει στα χέρια. Καμία πανεπιστημιακή πηγή δεν δίνει αναλογία· οι μελισσοκόμοι γράφουν συνήθως περίπου 3 μέρη άχνη σε 1 μέρος μέλι (από 2,5:1 ως 4:1), με το μέλι ελαφρά ζεσταμένο. Μέρος του μελιού μπορεί να γίνει νερό.

Το μέλι είναι ο κίνδυνος. Μέλι άγνωστης προέλευσης μπορεί να έχει σπόρια σηψιγονίας. Ποτέ αγορασμένο μέλι· μόνο από δικά σου μελίσσια χωρίς ιστορικό ασθενειών. Αλλιώς υπάρχει ζαχαροζύμαρο χωρίς μέλι (από λευκή ζάχαρη και νερό) ή έτοιμο του εμπορίου.

• Πάνω στους κηρηθροφορείς, ακριβώς πάνω από τη μελισσόσφαιρα — σε νάιλον με μια σχισμή από κάτω, για να μη στεγνώνει.
• Με κρύο καιρό, όταν το σιρόπι δεν γίνεται. Τρώγεται αργά, δεν αναστατώνει το μελίσσι, δεν φέρνει λεηλασία.
• Ελέγχεις με ζύγισμα της κυψέλης από πίσω· τέλη χειμώνα, όταν ξεκινά ο γόνος, τρώνε πολύ περισσότερο.

• Χωρίς γύρη δεν ανεβαίνει ο γόνος, όσο σιρόπι κι αν δώσεις. Γυρεόπιτα δίνεις όταν λείπει φυσική γύρη — π.χ. μετά το πεύκο ή νωρίς την άνοιξη.
• Έτοιμο υποκατάστατο του εμπορίου είναι η ασφαλέστερη επιλογή. Αν βάλεις γύρη, μόνο δική σου από υγιή μελίσσια — ξένη γύρη μεταδίδει ασθένειες.
• Η βρετανική κρατική υπηρεσία μελισσών (NBU) δίνει σπιτική συνταγή: 240 g αλεύρι σόγιας, 80 g μαγιά μπύρας, 80 g άπαχο γάλα σε σκόνη και σιρόπι ώσπου να γίνει πηχτή πάστα.
• Μπαίνει πάνω από τον γόνο, σε μικρές πίτες που φαγώνονται σε μία εβδομάδα — από περίπου 50 g σε μικρό μελίσσι ως 500 g σε δυνατό. Πρέπει να μένει μαλακή, αλλιώς την αφήνουν.

Κατά τον Θρασυβούλου: ξεκινάς περίπου 40 μέρες πριν από την ανθοφορία που θέλεις να πιάσεις, με 1/8 ως 1/4 του λίτρου αραιό σιρόπι τη μέρα, για περίπου 15 μέρες. Ο σκοπός είναι γόνος — άρα χρειάζεται και γύρη και νερό. Και κάτι που ξεχνιέται: αν ξεκινήσεις τροφοδοσία την άνοιξη, μη σταματήσεις απότομα πριν ανοίξει η μελιτοφορία — ένα μελίσσι που μεγάλωσε χωρίς τροφή καταρρέει.

• Ποτέ με ορόφους μελιού πάνω. Το σιρόπι καταλήγει στο μέλι — και στο μέλι απαγορεύεται η προσθήκη οτιδήποτε. Οι έλεγχοι νοθείας με σιρόπι ζάχαρης είναι πια ρουτίνα στην ΕΕ.
• Όχι φάρμακα στην τροφή χωρίς κτηνιατρική συνταγή. Για τις μέλισσες η συνταγή είναι ηλεκτρονική από το 2026. Για τη νοζεμίαση δεν κυκλοφορεί εγκεκριμένο φάρμακο στην ΕΕ· «πρόσθετα» όπως το Nozevit πωλούνται ως συμπληρώματα, όχι ως φάρμακα.
• Αιθέρια έλαια και «ενισχυτικά»: δεν υπάρχει τεκμηριωμένο θρεπτικό όφελος, και το φθινόπωρο κάνουν την τροφή πιο ελκυστική στη λεηλασία.

• Π. Χαριζάνης (ΓΠΑ), «Η τροφοδότηση των μελισσών», efp.aua.gr
• Γκόρας, Τανανάκη, Θρασυβούλου (ΑΠΘ), «Η περιεκτικότητα των μελισσοτροφών σε HMF», melissokomikiepitheorisi.gr
• National Bee Unit (UK), Feeding sugar to bees · Feeding bees pollen and substitutes (2025), nationalbeeunit.com
• Honey Bee Health Coalition, Honey Bee Nutrition — Supplemental Feeding Guide (2024)
• ΥΑ 407523/2024 (ΦΕΚ Β΄7607) — κτηνιατρική συνταγή, minagric.gr